QUY ĐỊNH VỀ GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TẠI VIỆT NAM

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nắm vững các quy định pháp luật về giao dịch ngoại tệ là vô cùng quan trọng đối với các doanh nghiệp và cá nhân hoạt động tại Việt Nam. Bài viết này cung cấp hướng dẫn toàn diện về quy định mua bán ngoại tệ, các loại hình giao dịch ngoại hối, và các chế tài xử phạt mới nhất theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 09/02/2026.

NGUYÊN TẮC HẠN CHẾ SỬ DỤNG NGOẠI HỐI TRÊN LÃNH THỔ VIỆT NAM

1.1. Căn cứ pháp lý

Quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam được quy định tại Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11 (được sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 13 Điều 1 Pháp lệnh số 06/2013/UBTVQH13).

1.2. Nội dung quy định

Trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác của người cư trú và người không cư trú đều không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

1.3. Ý nghĩa thực tiễn

Đây là quy định quan trọng nhất mà các doanh nghiệp và cá nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt để tránh bị xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động kinh doanh, báo giá và giao dịch thương mại.

CÁC LOẠI HÌNH GIAO DỊCH NGOẠI TỆ PHỔ BIẾN

Thị trường ngoại hối tại Việt Nam có bốn loại hình giao dịch chính được quy định và công nhận, bao gồm:

2.1. Giao dịch ngoại tệ giao ngay (Spot Transaction)

Giao dịch ngoại tệ giao ngay là hình thức mua bán ngoại tệ với tỷ giá được xác định tại thời điểm giao kết giao dịch và thanh toán được thực hiện trong vòng 02 (hai) ngày làm việc kể từ ngày giao dịch. Đây là loại hình giao dịch phổ biến nhất trong thực tiễn.

2.2. Giao dịch ngoại tệ kỳ hạn (Forward Transaction)

Giao dịch ngoại tệ kỳ hạn là loại hình giao dịch có tỷ giá được xác định ngay tại thời điểm giao kết hợp đồng, nhưng việc thanh toán và giao nhận ngoại tệ sẽ được thực hiện vào một thời điểm xác định trong tương lai, thường từ 03 (ba) ngày đến 12 (mười hai) tháng kể từ ngày giao kết.

2.3. Giao dịch hoán đổi ngoại tệ (Swap Transaction)

Giao dịch hoán đổi ngoại tệ là sự kết hợp đồng thời giữa giao dịch giao ngay và giao dịch kỳ hạn, trong đó hai bên thỏa thuận hoán đổi một lượng ngoại tệ nhất định với nhau trong một khoảng thời gian đã được thống nhất trước đó.

2.4. Giao dịch quyền chọn ngoại tệ (Option Transaction)

Giao dịch quyền chọn ngoại tệ là loại hình giao dịch cho phép bên mua quyền chọn có quyền (nhưng không phải nghĩa vụ) mua hoặc bán một lượng ngoại tệ xác định trước với tỷ giá và thời hạn đã được thỏa thuận trong hợp đồng.

QUY ĐỊNH VỀ MUA NGOẠI TỆ PHỤC VỤ GIAO DỊCH VÃNG LAI

3.1. Căn cứ pháp lý

Khoản 3 Điều 4 Nghị định 70/2014/NĐ-CP ngày 17/7/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh Ngoại hối.

3.2. Nội dung quy định

Khi thực hiện mua, chuyển hoặc mang ngoại tệ ra nước ngoài phục vụ các mục đích giao dịch vãng lai (bao gồm nhưng không giới hạn: du lịch, học tập, chữa bệnh, thanh toán phí dịch vụ…), người cư trú và người không cư trú không phải xuất trình các chứng từ liên quan đến việc xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế với Nhà nước Việt Nam.

Quy định này tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân và doanh nghiệp trong việc mua ngoại tệ phục vụ nhu cầu cá nhân và hoạt động kinh doanh hợp pháp.

CHẾ TÀI XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH (CẬP NHẬT MỚI NHẤT 2026)

4.1. Căn cứ pháp lý

Nghị định 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng (ban hành cuối năm 2025, thay thế Nghị định 88/2019/NĐ-CP, có hiệu lực thi hành từ ngày 09/02/2026). 

4.2. Các mức xử phạt cụ thể: Điều 27 quy định vi phạm quy định về hoạt động ngoại hối

a)   Phạt cảnh cáo

Điều kiện áp dụng: Vi phạm có giá trị dưới 1.000 USD (hoặc ngoại tệ có giá trị tương đương)

Các hành vi bị xử phạt:

•       Mua bán ngoại tệ trái quy định giữa các cá nhân với nhau
•       Mua bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép thu đổi ngoại tệ

      Thanh toán hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ trái quy định pháp luật
b)   Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng

Áp dụng trong các trường hợp:

•       Mua bán ngoại tệ trái phép có giá trị từ 1.000 USD đến dưới 10.000 USD
•       Vi phạm dưới 1.000 USD nhưng tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần
•       Thanh toán bằng ngoại tệ trái quy định trong khoảng giá trị từ 1.000 USD đến dưới 10.000 USD

c)   Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng

Áp dụng đối với các hành vi:

•       Không niêm yết hoặc niêm yết sai quy định về tỷ giá hối đoái
•       Vi phạm thủ tục đăng ký, thông báo với Ngân hàng Nhà nước về hoạt động ngoại hối, vay – cho vay nước ngoài, đầu tư ra nước ngoài
•       Mua bán, thanh toán ngoại tệ trái phép có giá trị từ 10.000 USD đến dưới 100.000 USD
•       Mua bán ngoại tệ sai tỷ giá hoặc thu phí giao dịch trái quy định

d)   Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng

Áp dụng với các vi phạm:

•       Vi phạm quy định về đại lý đổi ngoại tệ, đại lý chi trả ngoại tệ
•       Vi phạm quy định về mở và sử dụng tài khoản ngoại tệ phục vụ hoạt động đầu tư, vay – trả nợ nước ngoài
•       Mang, chuyển ngoại tệ qua biên giới trái quy định pháp luật
•       Niêm yết, quảng cáo, định giá hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ trái quy định
•       Gian lận hồ sơ, chứng từ liên quan đến giao dịch ngoại hối

e)   Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng

Áp dụng đối với các hành vi nghiêm trọng:

•       Mở và sử dụng tài khoản ngoại tệ ở nước ngoài trái quy định pháp luật
•       Cung ứng dịch vụ thanh toán, chuyển tiền quốc tế trái quy định
•       Mua bán, thanh toán ngoại tệ trái phép có giá trị từ 100.000 USD trở lên
•       Tái phạm vi phạm quy định về hoạt động đổi ngoại tệ

f)     Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng

Áp dụng khi:

•       Cấp tín dụng hoặc trả nợ trong nước bằng ngoại tệ trái quy định
•       Vi phạm quy định về vay, trả nợ nước ngoài
•       Tái phạm việc mở và sử dụng tài khoản ngoại tệ ở nước ngoài trái quy định

g)   Phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng

Áp dụng đối với:

•       Sử dụng khoản vay nước ngoài sai mục đích đã đăng ký
•       Giao dịch ngoại tệ của tổ chức tín dụng trái quy định pháp luật
•       Không tuân thủ quy định về trạng thái ngoại tệ theo quy định pháp luật

h)   Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng

Áp dụng với hành vi đặc biệt nghiêm trọng:

•       Kinh doanh sản phẩm phái sinh ngoại hối trái phép
•       Xuất khẩu, nhập khẩu tiền mặt bằng ngoại tệ trái quy định
•       Thực hiện hoạt động ngoại hối khi không có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hiệu lực

i)     Xử phạt riêng đối với hành vi mang ngoại tệ qua biên giới

Trường hợp không khai báo hoặc khai báo sai về việc mang ngoại tệ qua cửa khẩu biên giới sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật về hải quan.

4.3. Hình thức xử phạt bổ sung

Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung sau:

•       Tịch thu tang vật vi phạm là ngoại tệ hoặc tiền Việt Nam
•       Tước quyền sử dụng Giấy phép đại lý đổi ngoại tệ có thời hạn
•       Đình chỉ hoạt động ngoại hối đối với tổ chức vi phạm có thời hạn

4.4. Biện pháp khắc phục hậu quả

Cơ quan có thẩm quyền xử phạt có quyền áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, bao gồm:

•       Thu hồi Giấy phép liên quan đến hoạt động ngoại hối đã cấp
•       Thu hồi Giấy phép mở tài khoản ngoại tệ ở nước ngoài

QUY TRÌNH CHUẨN MUA BÁN NGOẠI TỆ CỦA DOANH NGHIỆP

Để thực hiện giao dịch mua bán ngoại tệ hợp pháp và đúng quy định, doanh nghiệp cần tuân thủ quy trình chuẩn sau:

1.   Chuẩn bị hồ sơ và thông tin cần thiết

Trước khi thực hiện giao dịch, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các thông tin bao gồm: số lượng ngoại tệ cần mua/bán, loại ngoại tệ giao dịch, mục đích sử dụng ngoại tệ rõ ràng và các chứng từ pháp lý có liên quan (hợp đồng thương mại, hóa đơn xuất/nhập khẩu…).

2.   Lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp

Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong hai phương thức: giao dịch trực tuyến qua ứng dụng ngân hàng điện tử (Internet Banking/Mobile Banking) hoặc giao dịch trực tiếp tại quầy giao dịch của chi nhánh ngân hàng.

3.   Thực hiện giao dịch

Bộ phận được ủy quyền thực hiện điền đầy đủ thông tin vào mẫu giao dịch ngoại tệ trên hệ thống ngân hàng điện tử hoặc tại quầy giao dịch, đảm bảo kiểm tra kỹ lưỡng toàn bộ thông tin trước khi xác nhận thực hiện giao dịch.

4.   Xác thực và hoàn tất giao dịch

Sau khi bộ phận thực hiện nhập đầy đủ thông tin giao dịch, hệ thống sẽ yêu cầu xác thực giao dịch. Người được ủy quyền cần sử dụng mã xác thực OTP (One-Time Password) hoặc các phương thức xác thực điện tử khác theo quy định của ngân hàng để hoàn tất giao dịch.

5.   Lưu trữ chứng từ giao dịch

Sau khi giao dịch hoàn tất thành công, doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ các chứng từ liên quan như: biên lai giao dịch, giấy xác nhận giao dịch ngoại tệ, email xác nhận từ ngân hàng để phục vụ cho công tác hạch toán kế toán và kiểm toán sau này.

Lưu ý quan trọng: Việc thực hiện giao dịch ngoại tệ qua hệ thống ngân hàng điện tử đòi hỏi doanh nghiệp phải thành thạo trong việc quản lý tài khoản công ty, thực hiện các nghiệp vụ chuyển khoản, rút tiền mặt và nộp tiền vào tài khoản một cách nhanh chóng, chính xác và bảo mật. 

BỐN NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG KHI GIAO DỊCH NGOẠI TỆ

Để đảm bảo an toàn và tuân thủ quy định pháp luật khi thực hiện các giao dịch chuyển tiền ngoại tệ, doanh nghiệp cần lưu ý nghiêm túc các nguyên tắc sau:

1. Ưu tiên lựa chọn ngân hàng uy tín

Doanh nghiệp nên lựa chọn các ngân hàng thương mại uy tín, có nhiều kinh nghiệm và chuyên môn cao trong lĩnh vực ngoại hối, được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hoạt động đầy đủ các nghiệp vụ ngoại hối.

2. Thường xuyên cập nhật tỷ giá hối đoái

Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao diễn biến tỷ giá hối đoái để nắm bắt kịp thời các biến động của thị trường ngoại hối, từ đó đưa ra quyết định giao dịch phù hợp, tránh rủi ro thua lỗ do chênh lệch tỷ giá bất lợi.

3. Bảo mật tuyệt đối thông tin tài khoản

Nghiêm cấm chia sẻ thông tin tài khoản giao dịch ngoại tệ với bất kỳ bên thứ ba nào, kể cả nhân viên ngân hàng. Mọi thông tin về tài khoản, mật khẩu, mã OTP đều phải được bảo mật tuyệt đối.

4. Lưu giữ đầy đủ hồ sơ giao dịch

Doanh nghiệp phải lưu giữ đầy đủ các hồ sơ, chứng từ giao dịch ngoại tệ như: hợp đồng mua bán ngoại tệ, phiếu giao dịch ngoại tệ, biên lai thanh toán, giấy xác nhận giao dịch. Việc lưu trữ hồ sơ đầy đủ không chỉ đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính mà còn phục vụ thiết yếu cho các công tác kế toán, kiểm toán và thanh tra khi có yêu cầu.

Lưu ý đặc biệt: Việc quản lý dòng tiền ngoại tệ và VND đều đòi hỏi tính minh bạch cao. Đối với các doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các khoản chi lớn trong nước như chi phí nhân sự, việc chuyển đổi sang hình thức trả lương qua tài khoản ngân hàng sẽ giúp kiểm soát dòng tiền hiệu quả hơn, giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tuân thủ pháp luật.

03 tình huống thực tế vi phạm giao dịch ngoại hối mà doanh nghiệp thường gặp

Tình huống 1: Thanh toán hàng hóa, dịch vụ trong nước bằng ngoại tệ

Tình huống: Công ty TNHH A là doanh nghiệp FDI hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Công ty ký hợp đồng thuê nhà xưởng với Công ty B (doanh nghiệp Việt Nam). Hai bên thỏa thuận giá thuê là 10.000 USD/tháng và thanh toán trực tiếp bằng USD để thuận tiện cho việc quy đổi theo chi phí đầu tư ban đầu.

Trong quá trình kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện việc thanh toán này được thực hiện hoàn toàn bằng ngoại tệ.

Theo quy định quản lý ngoại hối:

• Trên lãnh thổ Việt Nam, các giao dịch thanh toán giữa người cư trú phải thực hiện bằng đồng Việt Nam, trừ trường hợp được phép. (theo quy định của điều 22 Pháp lệnh ngoại hối)
• Việc thanh toán tiền thuê nhà xưởng giữa hai doanh nghiệp cư trú bằng USD là hành vi sử dụng ngoại tệ trái quy định.(Theo quy định của điều 3 Thông tư 32/2013/TT-NHNN)

Do đó, Doanh nghiệp có thể:

• Bị xử phạt hành chính về hành vi thanh toán hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ không đúng quy định.
• Bị buộc điều chỉnh phương thức thanh toán sang đồng Việt Nam.
• Có nguy cơ bị tịch thu số ngoại tệ giao dịch trái phép.

 

Tình huống 2: Mua bán ngoại tệ ngoài hệ thống ngân hàng được cấp phép

Tình huống: Công ty C hoạt động xuất nhập khẩu hàng may mặc. Do cần thanh toán gấp tiền nhập khẩu, doanh nghiệp đã mua 80.000 USD từ một cửa hàng vàng bạc tư nhân để kịp thời thanh toán cho đối tác nước ngoài.

Sau khi kiểm tra chứng từ thanh toán quốc tế, ngân hàng phát hiện nguồn ngoại tệ không hợp lệ và báo cáo cơ quan quản lý.

Pháp luật quy định:

• Doanh nghiệp chỉ được mua bán ngoại tệ tại tổ chức tín dụng hoặc đại lý thu đổi ngoại tệ được cấp phép. (Điều 7 Pháp lệnh ngoại hối)
• Việc mua ngoại tệ tại cửa hàng không được cấp phép là hành vi mua bán ngoại tệ trái quy định.

Do đó, Doanh nghiệp có thể:

• Bị xử phạt tiền theo mức xử phạt tương ứng với giá trị ngoại tệ giao dịch.
• Bị tịch thu số ngoại tệ mua bán trái phép.
• Gặp khó khăn khi thực hiện thanh toán quốc tế do vi phạm quy định kiểm soát ngoại hối.

Tình huống 3: Không đăng ký khoản vay nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước

Tình huống: Công ty D là doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử. Công ty mẹ tại Hàn Quốc cho Công ty D vay 2 triệu USD để mở rộng nhà máy. Khoản vay được chuyển trực tiếp vào tài khoản USD của Công ty D và được sử dụng cho hoạt động sản xuất.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không thực hiện thủ tục đăng ký khoản vay nước ngoài theo quy định.

Theo quy định về vay và trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp:

• Khoản vay nước ngoài trung và dài hạn phải đăng ký với Ngân hàng Nhà nước trước khi giải ngân. (theo quy định điều 11 Thông tư 12/2022/TT-NHNN)
• Việc nhận và sử dụng khoản vay khi chưa đăng ký là hành vi vi phạm quy định quản lý ngoại hối.

Do đó, Doanh nghiệp có thể:

• Bị xử phạt hành chính theo quy định về quản lý vay nước ngoài.
• Bị yêu cầu bổ sung thủ tục đăng ký khoản vay.
• Ảnh hưởng đến việc chuyển tiền trả nợ và giao dịch ngoại tệ sau này.

Trong thực tế, doanh nghiệp thường vi phạm quy định ngoại hối do:

• Thiếu hiểu biết về phạm vi được phép sử dụng ngoại tệ tại Việt Nam.
• Áp lực thanh toán quốc tế khiến doanh nghiệp thực hiện giao dịch ngoài hệ thống được cấp phép.
• Không tuân thủ đầy đủ thủ tục pháp lý liên quan đến vay vốn và đầu tư nước ngoài.

 

Việc nắm vững và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về giao dịch ngoại tệ là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp và cá nhân tránh được các rủi ro pháp lý, hành chính và tài chính. Với việc Nghị định 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, hệ thống chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngoại hối đã được cập nhật và hoàn thiện hơn, đòi hỏi các chủ thể tham gia giao dịch ngoại tệ phải nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các quy định mới, tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý và ngân hàng để đảm bảo mọi hoạt động giao dịch ngoại tệ đều được thực hiện hợp pháp, minh bạch và hiệu quả. Đồng thời, việc xây dựng quy trình nội bộ chặt chẽ, đào tạo nhân sự về nghiệp vụ ngoại hối và tuân thủ pháp luật cũng là những yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh quốc tế.

 

‘Liên hệ nếu quý khách cần tư vấn thêm: Ms Huyền Hotline/Zalo – 094 719 2091

Email: pham.thi.thu.huyen@manaboxvn.jp.

_______________